Yeniden Seçmek

Updated: Oct 19
Hayatımız seçimlerimizle şekillenir.
Bazı seçimleri fark ederek yaparız; bazılarını ise alışkanlıklarımızın, geçmiş deneyimlerimizin ya da uzun zamandır sorgulamadan taşıdığımız düşüncelerimizin içinden yaparız.
Yaşadığımız şeyle kurduğumuz ilişki de bu seçimin bir parçasıdır. Olanı nasıl yorumladığımız, neye dikkat ettiğimiz, hangi anlamı verdiğimiz ve kendimize onun hakkında ne söylediğimiz de deneyimimizin bir parçasıdır. Algımız değiştiğinde, aynı olay bile bizim için başka bir gerçekliğe dönüşür.
Aynı olayın iki insanda bambaşka karşılık bulması da bundan kaynaklanır.
Biri için başarısızlık olan şey, bir başkası için yön değiştirme işareti olabilir. Birinin reddedilme olarak gördüğünü diğeri uyumsuzluğun fark edilmesi olarak okuyabilir. Bir dönem kendimiz hakkında verdiğimiz bir hüküm, yıllar sonra bize yalnızca o zamanki bakış açımızın bir yansıması gibi görünebilir.
Bu örnekler bize şunu gösteriyor: Olayın kendisi değişmiyor; değişen, ona verdiğimiz anlam. Ve kastedilen, olanı kendi hatamız ya da başarısızlığımız ilan etmek değil; olanla kurduğumuz ilişkinin, yani ona verdiğimiz anlamın, bize ait bir alan olduğunu görmektir. Dışarıdaki olayı her zaman seçemeyiz. Ama o olaya hangi zihin hâliyle baktığımızı zamanla fark edip değiştirebiliriz.
Fakat bu önemli bir alanı yeniden bize bırakır: olanı nasıl okuyacağımızı.
Belki özgürlük de tam burada başlar. Hayatı bütünüyle kontrol edebilmekte değil; bugün doğru kabul ettiğimiz bir düşünceye yeniden bakabilmekte. Bir yorumu değiştirebilmekte. Bir seçimden vazgeçebilmekte. Artık bize ait olmayan bir tanımı bırakabilmekte.
Çünkü hiçbir form sonsuza kadar aynı kalmaz.
Bir dönem. Bir ilişki. Bir rol. Bir düşünce biçimi. Kendimiz hakkında oluşturduğumuz bir kimlik.
Bir zamanlar bizi taşıyan bir şey, başka bir dönemde bizi kısıtlayabilir.
Sorun çoğu zaman değişimin kendisi değil; değişmekte olan bir şeyi hâlâ eski hâliyle tutmaya çalışmamızdır.
"Ben böyle biriyim." "Ben bunu yapamam." "İyi bir anne böyle davranır." "Başarılı biri bunu seçer." "Benim yaşımda artık…"
Fark etmeden kendimiz ve başkaları hakkında birçok tanım oluştururuz. Sonra o tanımları gerçeğin kendisiymiş gibi yaşamaya başlayabiliriz.
Oysa bir tanım gördüğümüz şeyin tamamı değildir.
Zihnin neden sürekli iki uca kaymak ister?
Ego zihni önce güvende kalmak ister. Bunun için kendini bir yere, bir konuma yerleştirmesi gerekir; nerede durduğunu bilmeden kendini güvende hissedemez. Bu yüzden sürekli bir karşılaştırma noktası arar ve kendini o noktaya göre konumlandırır: doğru-yanlış, başarılı-başarısız, yeterli-yetersiz, güçlü-zayıf, iyi-kötü. İkilik, yani ego zihninin kendini güvende hissettiği bir yere yerleştirme biçimidir.
Bu ayrımlar hayatı kolaylaştırmaz; aslında karmaşa yaratır. Çünkü her şeyi bir tarafa yerleştirmeye çalıştığımız an, gerçeği olduğu gibi görmekten uzaklaşırız.
Asıl beceri, bu ayrımların ötesine geçip her şeye nötr bir bakışla bakabilmektir. Yargı hiç gelmesin diye uğraşmak değil; geldiğinde onu fark edip ona kapılmadan orada kalabilmektir.
Bir konuda kendimizi "yetersiz" ilan ettiğimiz anda artık yalnızca yaptığımız şeye bakmayız; kim olduğumuza dair bir hüküm vermeye başlarız.
Üstünlük de bundan çok farklı değildir; sadece yön değiştirir. Ego her zaman iki uçta yaşar — biri bizi aşağıya, diğeri yukarıya taşır. İkisinde de kendimizi sabit bir tanıma sıkıştırırız; ikisi de bizi aynı dar alana, egonun ürettiği bir etikete hapseder.
Belki mesele bu tanımlardan hangisinin doğru olduğunu bulmak değildir. Kendi değerimizi kanıtlamak için onlara ihtiyaç duymadan kendimize bakabilmek olabilir.
Peki kendimize ait olanı bulmak ne demek?
Her insan aynı hayatı yaşamıyor. Aynı değerlere, ihtiyaçlara, önceliklere, deneyimlere ve koşullara sahip değiliz. Bu nedenle başka birinin hayatında işe yarayan bir ölçünün bizim hayatımızın da ölçüsü olması gerekmiyor.
Kendimize ait olanı bulmak, istediğimiz her şeyi haklı çıkarmaktan çok, neyi ve neden seçtiğimizi görebilecek kadar kendimizi tanımak olabilir.
Bu seçim gerçekten benim değerlerimden mi kaynaklanıyor? Yoksa kabul görmekten mi? Bunu gerçekten istiyor muyum? Yoksa böyle istemem gerektiğini mi öğrendim? Bu karar bana mı ait? Yoksa uzun zamandır sorgulamadan taşıdığım bir ölçüye mi?
İnsanın kendi sesini duyması, çoğu zaman yeni cevaplar bulmaktan önce, hangi cevapların aslında kendisine ait olmadığını fark etmesiyle başlar.
Her şeyi değiştirmek zorunda değiliz
Belki de dönüşüm hakkında en çok yanıldığımız yerlerden biri burası. Bir şeyi fark ettiğimiz anda onu düzeltmemiz gerektiğini düşünüyoruz.
Oysa bazen ilk ihtiyaç değişim değildir. Sadece fark etmektir.
Bir duyguyu hemen bastırmadan fark etmek. Bir düşünceyi hemen doğru ya da yanlış ilan etmeden önce gözlemlemek. Bir insanı hemen değiştirmeye çalışmak yerine onu anlamaya çalışmak. Kendimize verdiğimiz bir etiketi gerçek kabul etmeden önce nereden geldiğini sormak.
Çünkü fark edemediğimiz bir şeyi gerçek anlamda seçemeyiz. Ama fark ettiğimizde, daha önce otomatik olanın içinde küçük bir alan açılır. Ve o alanın içinde bir seçenek belirir: Böyle devam etmek zorunda mıyım?
Belki gerçek özgürlük, hayatın her anını istediğimiz biçime sokabilmek değildir. Hayat değişirken bizim de yeniden bakabilme, yeniden değerlendirebilme ve gerektiğinde yeniden seçebilme kapasitemiz vardır.
Her şeyi kontrol edemeyiz. Ama her eski düşünceyi taşımak zorunda da değiliz. Her tanımı korumak zorunda değiliz. Bir zamanlar bize ait olan her kimliği sonsuza kadar sürdürmek zorunda değiliz.
Ve belki gerçek sevgi de tam burada başlar: Olanı hemen başka bir şeye dönüştürmeye çalışmadan önce onu gerçekten görebilmek. Kendimizi de. Karşımızdakini de. Hayatı da.
Çünkü bazen değişimin ilk adımı, yeni bir şey yapmak değil; zaten orada olanı, üzerine koyduğumuz bütün tanımların arasından yeniden görebilmektir. Ve bir şeyi gerçekten gördüğümüz an, onunla kurduğumuz ilişki zaten değişmeye başlamıştır.




Comments